Sign In

Lượt người đang truy cập: 844

Lượt truy cập trong ngày: 1,473

Lượt truy cập tháng này: 45,310

Tổng số lượt đã truy cập: 8,181,872

Khi nhà báo quốc tế làm hướng dẫn viên

08:39 16/11/2026

Chọn cỡ chữ A a  

Ngày đầu tiên đặt chân đến Israel, chúng tôi được một người đàn ông khoảng 60 tuổi đón tại sân bay Ben Gurion. Ông giới thiệu tên là Mark, sẽ là hướng dẫn viên đồng hành cùng đoàn trong suốt chuyến công tác. Vui vẻ, hoạt bát, nói chuyện hài hước, Mark tạo thiện cảm ngay từ đầu. Nhưng thú thực, lúc ấy không ai trong chúng tôi hình dung được người hướng dẫn viên có vẻ ngoài bình dị này lại từng trải qua một cuộc đời nghề nghiệp đặc biệt đến thế.

Ấn tượng đầu tiên của tôi về Mark thậm chí còn gắn với một kỷ niệm khá buồn cười. Hôm đến Bộ Ngoại giao Israel, cả đoàn nhờ ông chụp bức ảnh tập thể đầu tiên. Thấy Mark không còn trẻ, chúng tôi hơi nghi ngờ khả năng chụp ảnh của ông. Tôi còn nhiệt tình đứng ra hướng dẫn phải lấy góc thế nào, chỉnh khung hình ra sao cho đẹp. Mark nghe, rồi có vẻ hơi dỗi, nửa đùa nửa thật bảo tôi đừng dạy khôn ông! Cả đoàn bật cười. Mãi sau này, khi biết ông đã có hàng chục năm làm báo quốc tế, tôi mới thấy tình huống ấy thật thú vị: hóa ra mình đã chỉ cách chụp ảnh cho một người từng dành phần lớn cuộc đời làm việc với hình ảnh và tin tức!

Càng đi cùng Mark, chúng tôi càng ngạc nhiên. Từ Jerusalem cổ kính đến Tel Aviv hiện đại, từ những cánh đồng nông nghiệp công nghệ cao giữa sa mạc Negev đến Biển Chết, gần như không có câu hỏi nào của đoàn về lịch sử, địa lý, chính trị, kinh tế, văn hóa hay tôn giáo mà Mark không có điều để giải thích. Ông nói về các cuộc chiến tranh Trung Đông, quan hệ Israel với các nước láng giềng, sự hình thành nhà nước Israel, những thay đổi của nền kinh tế, sự phát triển của công nghệ cao, đời sống người Do Thái và cả những mâu thuẫn phức tạp trong xã hội.

Điều đáng nói là Mark không chỉ nói. Trong chiếc túi luôn mang theo bên mình, ông có cả một kho bản đồ, tranh ảnh và tài liệu. Đang kể đến một địa danh, ông có thể lập tức lôi bản đồ ra, chỉ từng con đường, đường biên giới, dòng sông hay vùng lãnh thổ. Có lúc ông đứng dậy, dùng cả cánh tay và những động tác cơ thể để minh họa. Những câu chuyện tưởng như khô khan về địa chính trị bỗng trở nên sinh động, dễ hình dung. Trên xe, thời gian di chuyển giữa các điểm đến không còn là những khoảng trống, mà nhiều khi trở thành những buổi học thú vị.

Mark Abrahams sử dụng bản đồ để giải thích về lịch sử, địa lý và những vấn đề địa chính trị phức tạp của Israel và khu vực Trung Đông
Mark say sưa giới thiệu về Israel bằng những tấm bản đồ và hình ảnh trực quan, sinh động

Chúng tôi bắt đầu tò mò: Mark thực sự là ai? Và thế là một cuộc phỏng vấn ngẫu hứng được tổ chức ngay trên xe. Người hỏi là những thành viên trong đoàn, người trả lời là Mark, còn chiếc xe đang chạy qua những vùng đất Israel trở thành một phòng phỏng vấn đặc biệt.

Mark Abrahams sinh ra trong một gia đình có nguồn gốc Nam Phi. Năm 1973, khi mới khoảng 5 tuổi, ông cùng gia đình chuyển đến Israel trong bối cảnh chế độ phân biệt chủng tộc apartheid tại Nam Phi. Chỉ ít tháng sau, chiến tranh Yom Kippur bùng nổ. Tuổi thơ của Mark bắt đầu ở một đất nước mà những biến động chính trị và chiến tranh không phải câu chuyện xa xôi trên báo chí.

Từ 5 tuổi đến 21 tuổi, ông sống trong một kibbutz, mô hình cộng đồng tập thể đặc trưng của Israel. Năm 18 tuổi, Mark nhập ngũ, phục vụ trong một đơn vị xe tăng. Xuất ngũ ở tuổi 21, ông tiếp tục tham gia lực lượng dự bị trong khoảng 20 năm, mỗi năm một tháng, cho đến khi khoảng 40 tuổi. Những trải nghiệm ấy giúp tôi phần nào hiểu vì sao Mark có cách nhìn rất thực tế về đất nước mình. Với ông, lịch sử không chỉ nằm trong sách vở. Nhiều biến cố đã đi qua chính cuộc đời ông, gia đình ông và những người xung quanh.

Mark kết hôn năm 26 tuổi, vừa làm việc vừa tiếp tục hoàn thành chương trình đại học. Ông bước vào lĩnh vực truyền thông từ những công việc kỹ thuật, rồi trở thành nhà sản xuất tin tức sau vài năm. Sau đó, ông làm việc với nhiều hãng thông tấn, truyền hình quốc tế, trong đó có Reuters, CNN, BBC. Riêng với Fox News, ông gắn bó khoảng 20 năm và từng quản lý văn phòng của hãng tại khu vực Trung Đông.

Đến đây, cả đoàn thực sự bất ngờ. Người đàn ông ngày ngày giúp chúng tôi tìm hiểu các di tích, giới thiệu món ăn, chỉ đường và chụp ảnh hóa ra từng là một nhà báo quốc tế có mặt tại nhiều điểm nóng của thế giới.

Mark kể ông từng ở Baghdad ba tháng, vào thời điểm bức tượng Saddam Hussein bị kéo đổ năm 2003. Ông cũng từng có mặt tại Kosovo trong sáu tháng chiến tranh. Ông nói đã gặp năm Tổng thống Mỹ: Jimmy Carter, George H. W. Bush, Bill Clinton, Barack Obama và Donald Trump. Những cái tên, địa danh và sự kiện ấy, với người làm báo như tôi, đều gợi lên những trang lịch sử thời sự quốc tế đầy biến động.

Một kỷ niệm khác mà Mark nhắc đến là ngày Thủ tướng Israel Yitzhak Rabin bị ám sát, 4/11/1995. Khi đó ông đang làm việc cho Reuters và đã đến phỏng vấn phu nhân của ông Rabin. Ba mươi mốt năm sau, đúng dịp kỷ niệm sự kiện ấy, Mark lại kể cho chúng tôi nghe câu chuyện tại chính đất nước nơi nó xảy ra. Ông nhắc đến Yitzhak Rabin, Shimon Peres và Yasser Arafat, ba nhân vật cùng được trao Giải Nobel Hòa bình năm 1994, rồi nói về những nghịch lý và cái giá của các nỗ lực hòa bình.

Điều khiến tôi chú ý không phải chỉ là Mark đã có mặt ở đâu, gặp những ai, mà là cách ông nhìn lại nghề nghiệp của mình. Ông bảo, nghề báo đôi khi nhìn từ bên ngoài có vẻ hào nhoáng, nhưng thực chất cũng là một công việc rất vất vả như bao nghề khác. Những năm tháng liên tục di chuyển đến các vùng chiến sự, chứng kiến xung đột và những hoàn cảnh khắc nghiệt đã khiến ông mệt mỏi.

Khi chúng tôi hỏi bài học lớn nhất sau nhiều năm làm báo quốc tế là gì, Mark đưa ra hai nhận xét: Thứ nhất, có một khoảng cách rất lớn giữa những gì các chính trị gia nghĩ, nói và những điều người dân thực sự mong muốn. Theo ông, phần lớn người dân chỉ muốn có một cuộc sống bình thường, yên ổn, thậm chí có thể bị coi là tẻ nhạt, nhưng không phải sống trong bất an và xung đột. Thứ hai, không có câu chuyện nào chỉ có một phía. Bất cứ vấn đề gì cũng cần được nhìn nhận từ nhiều góc độ.

Đó là những đúc kết giản dị, nhưng chứa đựng kinh nghiệm của một người từng chứng kiến các sự kiện quốc tế không chỉ qua tài liệu, mà ngay tại hiện trường. Với người làm báo, nhất là báo chí quốc tế, khả năng nhận ra những góc nhìn khác nhau có lẽ là một phẩm chất nghề nghiệp vô cùng quan trọng.

Từng là nhà báo quốc tế nhiều năm, Mark vẫn giữ thói quen sử dụng hình ảnh và tư liệu để giúp người nghe hiểu rõ hơn về những sự kiện lịch sử

Trong suốt hành trình, chúng tôi cũng được thấy cách Mark lý giải sự phát triển của Israel bằng những mối liên hệ lịch sử và kinh tế khá thú vị. Ông ví Israel như một hòn đảo, bởi những điều kiện địa chính trị khiến việc giao thương với nhiều nước láng giềng không thuận lợi. Một đất nước không giàu tài nguyên thiên nhiên, lại chịu chi phí vận chuyển và sinh hoạt cao, buộc phải tìm những sản phẩm có giá trị gia tăng lớn.

Mark nói về bước ngoặt công nghệ cao từ những năm 1990, làn sóng người nhập cư có trình độ từ Liên Xô cũ, các chính sách giáo dục và hỗ trợ doanh nghiệp, sự hiện diện của Intel và các tập đoàn công nghệ, những sản phẩm như ICQ hay Waze. Ông cũng không né tránh mặt trái của thành công: chi phí lao động cao, giá sinh hoạt đắt đỏ và những sức ép cạnh tranh mà nền kinh tế Israel phải đối mặt.

Nghe Mark, tôi có cảm giác ông vẫn giữ nguyên cách tư duy của một nhà báo: không dừng ở việc mô tả hiện tượng mà luôn tìm nguyên nhân, bối cảnh, mối liên hệ và cả những nghịch lý phía sau. 

Với kho bản đồ, hình ảnh và tư liệu luôn mang theo, Mark biến những chặng đường di chuyển thành những buổi học thú vị

Trong hành trình xuống phía Nam Israel, đoàn đến khu vực tưởng niệm các nạn nhân của vụ tấn công ngày 7/10/2023, tại nơi từng diễn ra lễ hội âm nhạc Nova, gần Dải Gaza. Hàng trăm bức ảnh những người trẻ tuổi được dựng lên giữa không gian rộng lớn, cùng những thông tin về cuộc đời họ. Chúng tôi lặng đi trước những khuôn mặt, những số phận đã dừng lại quá sớm.

Tại đây, Mark kể một chuyện mà có lẽ ông sẽ không bao giờ quên. Một trong ba cô con gái của ông từng dự định tham gia lễ hội ấy, nhưng cuối cùng lại không đi. Mark nói ngày nào ông cũng cảm ơn Chúa vì con gái mình đã không có mặt ở đó. Đó là khoảnh khắc tôi thấy rõ nhất một Mark khác. Không còn là nhà báo từng đi qua chiến tranh, cũng không phải người hướng dẫn viên uyên bác, mà chỉ là một người cha biết mình đã may mắn đến nhường nào khi con gái thoát khỏi một thảm kịch. Mark có ba con gái, hai người sống ở Tel Aviv, một người ở Philadelphia, Mỹ. Trong câu chuyện của ông, gia đình luôn hiện diện rất tự nhiên, xen giữa những hồi ức về nghề nghiệp và đất nước. 

Cả đoàn nhớ cách Mark ứng xử trong một sự việc nhỏ tại khách sạn bên Biển Chết. Khi đoàn vừa đến, nhân viên bảo vệ khách sạn đã xảy ra tranh cãi gay gắt với người lái xe của chúng tôi. Mark phản ứng trước cách ứng xử ấy. Đến bữa tối, ông chủ động đến xin lỗi đoàn vì hình ảnh không đẹp mà chúng tôi phải chứng kiến. Sau đó, phía khách sạn cũng xin lỗi, tặng đoàn ba chai rượu vang và cho phép trả phòng muộn hơn. Chuyện không lớn, nhưng Mark ứng xử rất chuyên nghiệp. Ông không xem mình chỉ là người được thuê để thuyết minh, dẫn đường. Ông quan tâm đến cảm nhận của những người mình đang đồng hành và có trách nhiệm với những điều xảy ra trong chuyến đi.

Mark cũng rất biết cách tạo niềm vui và biến những chặng đường di chuyển thành cơ hội khám phá. Ông nhớ những điểm có cảnh đẹp để dừng xe cho đoàn ngắm cảnh, chụp ảnh và tìm hiểu thêm về vùng đất đang đi qua. Trên đường từ Jerusalem đến miền Nam Israel, ông đưa chúng tôi lên một điểm cao có thể phóng tầm mắt bao quát thành phố Jerusalem, chỉ cho chúng tôi những khu vực khác nhau của thành phố và giải thích về Đông Jerusalem, Tây Jerusalem, về lịch sử, những tranh chấp lãnh thổ và sự phức tạp của vấn đề chủ quyền tại vùng đất thiêng liêng đối với cả ba tôn giáo lớn: Do Thái giáo, Kitô giáo và Hồi giáo. Qua lời kể của Mark, chúng tôi hiểu thêm rằng Jerusalem không chỉ là một thành phố cổ kính với những công trình tôn giáo nổi tiếng, mà còn là nơi lịch sử, chính trị, tôn giáo và những khát vọng hòa bình đan xen qua nhiều thế hệ. Trên đường rời Biển Chết, ông lại chọn một vị trí cao để chúng tôi ngắm toàn cảnh vùng nước mặn nổi tiếng, nhìn sang bờ phía đông thuộc Jordan. Có lúc, ông dừng xe ở nơi có những chú lạc đà để mọi người trải nghiệm và chụp hình. Những điểm dừng tưởng chừng ngẫu hứng ấy thực ra đều được Mark lựa chọn đầy chủ ý, để mỗi chặng đường không chỉ có thêm những bức ảnh đẹp mà còn đọng lại những hiểu biết và kỷ niệm đáng nhớ.

Một buổi chiều, khi chúng tôi trở lại Tel Aviv-Jaffa, Mark mời cả đoàn thưởng thức arak, loại rượu mạnh có hương hồi đặc trưng của vùng Trung Đông. Giữa không khí thư thả của buổi tối, ly rượu ấy mang một hương vị rất riêng. Sau đó, ông dẫn chúng tôi đi bộ qua những con phố cổ Jaffa trên đường đến nhà Đại sứ Việt Nam, vừa đi vừa kể chuyện lịch sử. Bước chân trên những con đường lát đá đã trải qua hàng trăm năm, nghe Mark kể chuyện, tôi có cảm giác đang được khám phá thành phố bằng cả tri thức lẫn cảm xúc.

Và rồi tôi trở lại với câu hỏi khiến mình tò mò nhất: vì sao một người đã có sự nghiệp báo chí quốc tế như vậy lại quyết định trở thành hướng dẫn viên du lịch? Mark kể rằng trong đại dịch COVID-19, công việc báo chí bị gián đoạn, ông có thời gian nhìn lại cuộc đời mình. Sau nhiều năm liên tục đến những nơi nguy hiểm, ông cảm thấy mệt mỏi. Đồng thời, ông nhận thấy sự phát triển của mạng xã hội đang làm thay đổi vai trò và sức ảnh hưởng của báo chí quốc tế. Ông cảm thấy đã đến lúc khép lại chặng đường cũ.

Nhưng thay vì nghỉ ngơi, Mark đi học. Ông dành hai năm để được đào tạo thành hướng dẫn viên du lịch và hoàn thành chương trình vào năm 2021, khi đã ngoài 50 tuổi. Ông bắt đầu một nghề mới, với những yêu cầu chuyên môn, kỹ năng và cách làm việc khác trước.

Khi kể lại cuộc đời mình, Mark kết thúc bằng một câu đùa rằng đó là “câu chuyện tẻ nhạt” của ông. Tôi không nghĩ vậy! Một người từng sống trong kibbutz, phục vụ quân đội, trải qua hàng chục năm làm báo quốc tế, có mặt ở những vùng chiến sự, gặp nhiều nhân vật chính trị hàng đầu thế giới, rồi quay lại trường học ở tuổi ngoài 50 để bắt đầu một nghề khác, cuộc đời ấy làm sao có thể tẻ nhạt?

Điều thú vị hơn là Mark dường như không thực sự rời bỏ nghề báo. Ông chỉ thay đổi cách sử dụng những gì nghề báo đã trao cho mình. Kiến thức lịch sử, địa lý, chính trị, kinh tế và văn hóa được tích lũy qua nhiều năm trở thành vốn nghề nghiệp quý giá. Kỹ năng quan sát, đặt câu hỏi, giải thích những vấn đề phức tạp, kể chuyện bằng hình ảnh và đặt sự kiện vào bối cảnh giúp ông trở thành một hướng dẫn viên đặc biệt. Khả năng giao tiếp với nhiều kiểu người, xử lý tình huống và thích ứng với những thay đổi bất ngờ cũng là những phẩm chất được rèn luyện từ cuộc đời làm báo.

Nghề báo đã thay đổi. Mark cũng thay đổi. Nhưng giá trị của những năm tháng làm nghề không mất đi, mà được chuyển hóa sang một công việc khác, theo một cách rất tự nhiên. Câu chuyện ấy khiến tôi nghĩ nhiều đến những người làm báo ở Việt Nam hôm nay. Trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và quá trình sắp xếp lại các cơ quan báo chí đang làm thay đổi sâu sắc môi trường nghề nghiệp, không ít nhà báo phải đối diện với câu hỏi: nếu một ngày không còn làm công việc quen thuộc, mình sẽ làm gì?

Mark cho tôi một câu trả lời đáng suy ngẫm. Một nhà báo có thể rời tòa soạn, rời vị trí quản lý hay không còn xuất hiện trong những bản tin quốc tế, nhưng nếu thực sự có tri thức, kinh nghiệm, năng lực học hỏi và tinh thần thích ứng, họ vẫn có thể tiếp tục tạo ra giá trị.

Điều đáng quý ở Mark không phải là ông đã từng làm việc cho những hãng tin lớn, đã đến Baghdad hay Kosovo, hay đã gặp năm Tổng thống Mỹ. Điều đáng quý hơn là sau tất cả những trải nghiệm ấy, ông vẫn đủ khiêm tốn để trở lại làm một người học, đủ can đảm để bắt đầu một nghề mới và đủ nhiệt tình để làm tốt công việc của mình.

 
Từ nhà báo quốc tế đến hướng dẫn viên du lịch, Mark luôn biết cách kể những câu chuyện lịch sử bằng kiến thức, hình ảnh và trải nghiệm của chính mình

Chiều cuối cùng, tại sân bay Ben Gurion, khi Mark và người lái xe tiễn đoàn, chúng tôi chia tay nhau trong sự lưu luyến thực sự. Chỉ vài ngày trước, ông còn là một người hướng dẫn viên xa lạ. Giờ đây, ông đã trở thành một người bạn Israel mà chúng tôi sẽ nhớ. Tôi đã suýt khóc trong phút chia tay ấy!

Nhớ Mark, tôi sẽ nhớ một người đàn ông vui tính với chiếc túi đầy bản đồ, một người kể chuyện không biết mệt, một người cha giàu tình cảm, một nhà báo từng đi qua những biến động lớn của thế giới và một hướng dẫn viên luôn tận tâm với những người khách của mình.

Và tôi sẽ nhớ nhất bài học mà ông để lại, không phải bằng một bài giảng, mà bằng chính cuộc đời mình: Có thể thay đổi nghề nghiệp ở bất cứ độ tuổi nào. Điều quan trọng không phải là ta đã từng giữ vị trí gì, mà là ta còn có thể học gì, làm gì và mang lại giá trị gì cho người khác.

Cảm ơn Mark Abrahams, người hướng dẫn viên đã giúp chúng tôi hiểu thêm về Israel, và cũng khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn về nghề báo, về sự thích ứng và về những chặng đường mới của cuộc đời.

Nguyễn Thị Trường Giang

(Bài viết là kết quả của chuyến công tác tại Israel từ 31/10-7/11/2026)

Ý kiến

Đoàn công tác Học viện Báo chí và Tuyên truyền kết thúc chuyến thăm và làm việc tại Ấn Độ

Đoàn công tác Học viện Báo chí và Tuyên truyền kết thúc chuyến thăm và làm việc tại Ấn Độ

Trong chuyến công tác tại Ấn Độ từ ngày 8 đến 13/11/2026, đoàn công tác của Học viện Báo chí và Tuyên truyền do PGS,TS. Mai Đức Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Thường trực Học viện làm Trưởng đoàn đã đến thăm, làm việc với Viện Quản lý Ấn Độ tại Bodh Gaya, Đại học O.P. Jindal Global và Nhà xuất bản Aakar Books. Các đối tác Ấn Độ bày tỏ mong muốn thúc đẩy hợp tác với Học viện trong đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học và xuất bản.
Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo kỷ niệm 20 năm thành lập và đón nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo kỷ niệm 20 năm thành lập và đón nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

Sáng ngày 14/11/2026, tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập (2006 - 2026) và đón nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ.
Hội Cựu giáo chức Học viện Báo chí và Tuyên truyền gặp mặt kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam

Hội Cựu giáo chức Học viện Báo chí và Tuyên truyền gặp mặt kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam

Sáng 13/11/2026, tại Hội trường tầng 10 Nhà A1, Hội Cựu giáo chức Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức gặp mặt, giao lưu văn nghệ chào mừng kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 - 20/11/2026). Chương trình diễn ra trong không khí trang trọng, ấm áp, là dịp tri ân các thế hệ nhà giáo, gắn kết hội viên và phát huy truyền thống tốt đẹp của Hội Cựu giáo chức Học viện.