Dự thảo Luật do Bộ Tư pháp là đơn vị chủ trì tham mưu soạn thảo, tập trung các nội dung về thẩm quyền ban hành, nội dung văn bản quy phạm pháp luật; định hướng lập pháp nhiệm kỳ và Chương trình lập pháp hằng năm; xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội… Dự thảo Luật có những nội dung mới đáng chú ý sau đây:
1. Đổi mới phạm vi điều chỉnh và tên gọi của Luật
Dự thảo Luật đề xuất đổi tên Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thành Luật Văn bản quy phạm pháp luật. Điểm đáng chú ý là phạm vi điều chỉnh không chỉ dừng ở trình tự, thủ tục xây dựng và ban hành văn bản mà còn mở rộng sang những nội dung cơ bản về tổ chức thi hành pháp luật. Qua đó, tạo sự gắn kết giữa quá trình xây dựng pháp luật với quá trình đưa pháp luật vào thực tiễn (Điều 1).
2. Tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật
Dự thảo Luật hướng đến việc sắp xếp, tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo nguyên tắc mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản. Theo đó, lược bỏ 5 hình thức (Nghị quyết của Quốc hội; Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Quyết định của Chủ tịch nước; Nghị quyết của Chính phủ; Nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam), đồng thời chuyển những nội dung cần thiết thuộc thẩm quyền của chủ thể tương ứng sang hình thức văn bản phù hợp (Điều 4).
3. Bổ sung, hoàn thiện các nguyên tắc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật
Dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các nguyên tắc xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch, khả thi của hệ thống pháp luật. Đặc biệt, bổ sung yêu cầu không để các quy định pháp luật bị lợi dụng nhằm thực hiện hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời đề cao vai trò định hướng của những nguyên tắc cơ bản trong các luật nền tảng thuộc lĩnh vực công và tư; bảo đảm ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số toàn diện trong xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật (Điều 5 - Khoản 3,4,7,8,11).
4. Bổ sung cơ chế xây dựng, ban hành văn bản trong trường hợp đặc biệt
Dự thảo Luật bổ sung cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Chính phủ ban hành văn bản để điều chỉnh quy định của luật không do Chính phủ trình trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được hoặc điều chỉnh nội dung mang tính kỹ thuật để giải quyết ngay một số vấn đề phát sinh trong thực tiễn, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất (Điều 12- Khoản 6; Điều 14 - Khoản 7); bổ sung văn bản quy phạm pháp luật quy định thí điểm chính sách (Điều 20).
5. Hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách và soạn thảo văn bản
Dự thảo Luật bảo đảm tính liên thông, kế thừa giữa quy trình xây dựng chính sách và quy trình soạn thảo, hạn chế việc thực hiện trùng lặp các thủ tục đã hoàn thành. Quy định về tham vấn chính sách làm cơ sở cho việc soạn thảo luật, pháp lệnh (Điều 29); Thông qua chính sách (Điều 30); Quy định về soạn thảo luật, pháp lệnh, trong đó chú trọng việc lấy ý kiến, phản biện xã hội, đăng tải hồ sơ và tiếp thu, giải trình ý kiến (Điều 31).
6. Tăng cường gắn kết giữa xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật
Đây là một nội dung có ý nghĩa đáng chú ý của dự thảo. Thay vì chủ yếu tập trung vào quy trình lập pháp và ban hành văn bản như trước, dự thảo bổ sung các quy định về tổ chức thi hành pháp luật. Theo đó, hoạt động xây dựng pháp luật phải gắn với yêu cầu thực tiễn, khả năng tổ chức thực hiện và hiệu quả điều chỉnh các quan hệ xã hội; đồng thời chú trọng khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình thi hành. Bổ sung các quy định rõ hơn về trách nhiệm tổ chức thi hành, cơ chế theo dõi, đánh giá hiệu quả và phản hồi chính sách sau khi văn bản được ban hành (Điều 8; 9, 58, 63, 64, 65).
7. Nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xây dựng và thi hành pháp luật
Dự thảo Luật hướng đến việc xác định rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể có thẩm quyền trong quá trình xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; tăng cường kiểm soát chất lượng văn bản, hạn chế tình trạng quy định thiếu thống nhất, chồng chéo hoặc không phù hợp với thực tiễn.
Dự thảo xác định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền trong công tác xây dựng pháp luật; cơ quan trình dự án, cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm định, thẩm tra và cơ quan ban hành văn bản về tiến độ, chất lượng và tính hợp pháp của văn bản, trong đó quy định cụ thể trách nhiệm của Bộ Tư pháp; đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu đối với hoạt động xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản (Điều 66).
8. Hoàn thiện cơ chế bảo đảm nguồn lực cho công tác xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo
Dự thảo Luật quy định về nhân lực cho công tác xây dựng pháp luật, trong đó đề cập cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng cán bộ, công chức và chuyên gia; quy định về cơ sở vật chất, kinh phí cho hoạt động xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; cho phép ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, nhưng xác định cơ quan, người có thẩm quyền vẫn phải chịu trách nhiệm cuối cùng (Điều 67).
Dự thảo Luật dự kiến được xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa XVI và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2027.
Xem chi tiết dự thảo Luật tại: https://gatewayduthaoonline.quochoi.vn/uploadFiles/host/local/2026/10/6/16/2ef101bfcbdf461080221be9455263fb.pdf