Xuất bản báo, tạp chí trên mạng - xu thế không thể khác

    23/05/2020 08:15 AM


    Có thể thấy, trong xã hội hiện đại, việc tiếp nhận thông tin qua Internet đã trở thành thói quen, lối sống của bộ phận dân cư ngày càng lớn trong xã hội, nhất là đối với lớp người trẻ tuổi. Các thế hệ người càng trẻ thì nhu cầu đọc báo và tạp chí ngày càng ít dần, ảnh hưởng đến chỉsố phát hành báo và tạp chí giấy. Điều này đã khiến cho không ít tờ báo, tạp chí ở Việt Nam bây giờ chủ yếu sống trên mạng, tức là bạn đọc và quảng cáo đều phụ thuộc vào trang mạng, còn lại bản giấy chỉ in tượng trưng vì liên quan đến bài toán kinh tế. Trong tình hình ấy, việc xuất bản báo, tạp chí trên mạng là một xu thế không thể khác. Để hiện thực hoá được điều đó, chúng ta phải chuẩn bị chiến lược và chính sách đúng đắn, tạo các điều kiện tích cực để chủ động kích hoạt và thúc đẩy việc thực hiện trên thực tế.

     

    Ngày 31.12.2012, tạp chí Newsweek (ở Việt Nam thường dịch là Tuần tin tức), đã xuất bản số tạp chí trên giấy cuối cùng và tuyên bố chuyển hẳn sang xuất bản trên mạng Internet sau 80 năm làm mưa làm gió trong làng báo chí - truyền thông của nước Mỹ và cả thế giới. Tạp chí Newsweek ra đời năm 1933 theo sáng kiến của Averell Narriman, Thống đốc bang NewYork, có trụ sở tạisố 444, đại lộ Madison, thành phố New York và 29 văn phòng đại diện trên khắp các châu lục. Năm 1961, Newsweek được bán cho tập đoàn báo chíWashington Post. Là tờ tạp chí in trên giấy màu xám nhạt truyền thống, Newsweek nổi tiếng khắp thế giới, chỉ chịu đứng sau tờ Time, tờ tạp chí ra đời trước nó 10 năm. Thời hoàng kim, Newsweek xuất bản bằng 12 thứ tiếng, phát hành 4 triệu bản mỗi số, trong đó riêng châu Âu là 50 vạn bản. Newsweek tự hào về phong cách làm việc chuyên nghiệp, có những bài phân tích sắc sảo, những dự báo nhanh, tin cậy, những bài phỏng vấn các chính trị gia nổi tiếng.

    Vào thời điểm tuyên bố chấm dứt xuất bản trên giấy, Newsweek vẫn phát hành 1,5 triệu bản tạp chí in mỗi số, trong đó có đến 1,4 triệu bản giành cho khách hàng đặt mua thường xuyên. Trong khi đó, chỉ mới có 24.000 khách hàng thường xuyên của tạp chí xuất bản trên mạng Internet. Không ít người đổ lỗi cho vị Tổng biên tập Tina Brawner đã đẩy Newsweek đến “bước đường cùng” do những sai lầm trong quản lý, điều hành. Nhưng công bằng mà nói, việc Newsweek đoạn tuyệt với bản in trên giấy chuyển sang xuất bản trên môi trường mạng là đi theo một xu hướng không thể khác.

    Trước hết, nếu so sánh số liệu của năm 2012 với năm 2005, chỉ số phát hành của tạp chí Newsweek chỉ còn bằng một nửa,số quảng cáo trên tạp chí in chỉ còn khoảng 20%, làm cho khoản thu không đủ bù đắp cho các khoản chi phí xuất bản, phát hành tạp chí in. Đây là kết quả không thể tránh khỏi từ tình trạng chung của cả thế giới là số người đọc các sản phẩm in định kỳ ngày càng giảm đi. Theo nhiều nghiên cứu trên thế giới, hầu như tốc độ phát triển của Internet, gắn liền với nó là số lượng người sử dụng Internet tăng lên bao nhiêu thì số người đọc báo, tạp chí in cũng giảm đi bấy nhiêu. Đối với Newsweek, tình trạng ấy đã quá rõ. Chỉ trong 7 năm, từ 2005 đến 2012, nó đã mất đi 50% độc giả của tạp chí giấy. Như vậy phải chăng, bước chuyển của Newsweek không phải do quản lý tồi hay bước đường cùng của một sản phẩm báo chí mà là một cuộc đổi mới tất yếu, có tính quy luật, mở đầu cho một xu thế không thể đảo ngược của báo chí thế giới.

    Ở Việt Nam, Gia Định báo ra đời năm 1865, là tờ báo chữ quốc ngữ đầu tiên; Thông loại khóa trình ra đời năm 1888, là tờ tạp chí phổ biến khoa học, văn hóa bằng chữ quốc ngữ đầu tiên. Cả hai ấn phẩm định kỳ trên đều liên quan Trương Vĩnh Ký, người đã cộng tác viết bài cho Gia Định báo từ khi nó mới ra đời và trực tiếp là Chánh tổng tài (Tổng biên tập) từ 1869 đến 1872, người vừa là chủ đầu tư, vừa là tổng biên tập của tờ Thông loại khóa trình. Trải qua hơn 100 năm lịch sử, đến thời gian từ 2000 đến 2010 có thể coi là thời kỳ hoàng kim của các báo, tạp chí in. Số lượng các cơ quan báo và tạp chí tăng lên nhanh chóng.

    Ở nhiều tờ báo, tạp chí in, chỉ số phát hành đạt đến đỉnh cao nhất. Sự phát triển của báo chí in thời kỳ này bắt nguồn từ điều kiện thực tế, khi mà nền kinh tế đất nước phát triển nhanh chóng, nước ta mở cửa hội nhập ngày càng sâu, rộng với thế giới, nhu cầu thông tin của người dân tăng lên, các điều kiện về chính sách, cơ sở vật chất và kỹ thuật - công nghệ có nhiều thuận lợi.Trong khi đó,Internetmới chính thức vào Việt Nam từ năm 1997, số người sử dụng Internet ở nước ta chưa nhiều và việc tiếp nhận thông tin qua mạng Internet chưa trở thành một lốisống phổ biến trong xã hội nên sức cạnh tranh của nó chưa đủ sức lấn át báo chí in.

    Tuy nhiên, tình hình hiện nay đã có nhiều thay đổi. Một mặt, sự phát triển kinh tế, mở cửa hội nhập quốc tế ngày càng mang lại nhiều điều kiện để cải thiện đời sống vật chất, tinh thần, mở mang hiểu biết, tăng cường giao tiếp của người dân và làmcho nhu cầu thông tin của nhân dân ngày càng đa dạng, phong phú, nhiều hình, nhiều vẻ.

    Mặt khác, Internet ở Việt Nam phát triển với tốc độ rất nhanh và ngày càng thuận tiện về sử dụng. Phương tiện truy cập Internet ngày càng nhiều, rẻ, hiện đại, đa dạng chủng loại và dễ dàng cho việc tiếp nhận thông tin của người dân. Theo số liệu thống kê năm 2019, ở Việt Nam đang có 64 triệu ngườisử dụng Internet, chiếm 66% dân số, 94% người sử dụng Internet ở Việt Nam sử dụng hằng ngày và thời gian trung bình dành cho các hoạt động liên quan đến Internet là 6 giờ 42 phút mỗi ngày. Với dân số hơn 96 triệu người nhưng Việt Nam có đến 143,3 triệu thuê bao điện thoại, bằng 148% dân số, trong đó phần lớn người dân sử dụng điện thoại thông minh, loại phương tiện có thể truy cập Internet mọi nơi, mọi lúc trên lãnh thổ Việt Nam. Do sự phát triển của hạ tầng công nghệ thông tin nên độ phủ rộng và tốc độ truy cập Internet cũng tăng lên hằng năm. Cụ thể, tốc độ truy cập Internet trung bình ở điện thoại là 21,56 MBPS (tăng 6,1% so với năm 2018) và ở máy tính là 27,18 MBPS (tăng 9,7%). Sự tiện lợi, phong phú và đa dụng của mạng Internet như cục nam châm cực mạnh, hút người đọc từ phía báo, tạp chí giấy. 

    Mặt khác, việc tiếp nhận thông tin qua Internet đã trở thành thói quen, lốisống của bộ phận dân cư ngày càng lớn trong xã hội, nhất là đối với lớp người trẻ tuổi. Có một thực tế, các thế hệ người càng trẻ thì nhu cầu đọc báo, tạp chí in càng ít đi. Ở Việt Nam, lớp người dưới 30 tuổi hầu như không có thói quen đọc báo, tạp chí giấy hằng ngày, trừ những người phải làm việc đó vì lý do công việc hay nghề nghiệp chuyên môn riêng biệt. Chỉ số phát hành báo, tạp chí giấy ở Việt Nam giảm đi nhanh chóng là minh chứng không thể chối cãi cho tình trạng ấy. Có những tờ nhật báo cách đây 15- 20 năm phát hành hơn 30 vạn bản mỗi số, nay còn hơn 3 vạn bản, tức là chỉ bằng một phần mười. Không ít tờ tạp chí ở Việt Nam bây giờ chủ yếu sống trên mạng, tức là bạn đọc và quảng cáo đều phụ thuộc vào trang mạng, còn lại bản giấy chỉ in như tượng trưng mà thôi vì in càng nhiều càng lỗ. Và viễn cảnh không còn một ai quan tâm đọc báo, tạp chí giấy nữa chắc chắn sẽ đến, thậm chí sẽ đến sớm hơn chúng ta tưởng, cho dù nhiều người không chờ đợi.

    Trong tình hình ấy, việc xuất bản các báo, tạp chí trên mạng Internet là chuyện không có gì phải bàn cãi, vấn đề chỉ là thời gian và cách thức như thế nào mà thôi. Về thời gian, chắc chắn hình thức xuất bản trên giấy của báo và tạp chí chưa thể biến mất trong ngàymột, ngày hai, thậm chí nó còn song hành tồn tại cùng xuất bản trên mạng trong một thời gian khá lâu dài nữa. Lý do của tình trạng này không nằm ở thói quen hay sự luyến tiếc việc cầm tờ báo, tờ tạp chí trên tay để đọc. Theo thời gian, cùng với sự tiếp nối của các thế hệ cư dân mới, những thứ có tính chất cảm tính ấy sẽ phai nhạt dần và biến mất. Lý do của nó sẽ nằm ở những nhu cầu mang tính chuyên môn, phục vụ cho các mục đích khoa học, lưu trữ đặc thù nào đó. Tình trạng hiện nay của phần lớn các báo, tạp chí của nước ta là duy trì cả hai hình thức xuất bản trên giấy và trên mạng.

    Tùy theo chức năng, nhiệm vụ, đặc trưng của lĩnh vực thông tin, hai hình thức xuất bản có thể hỗ trợ lẫn nhau hoặc độc lập tương đối với nhau. Cũng còn không ít báo, tạp chí vẫn chỉ xuất bản trên giấy do vấn đề liên quan đến tài chính hoặc chưa có nhu cầu cấp thiết phải lên mạng. Thực tế đó phản ánh tình trạng nói chung của báo chí nước ta là phát triển chậm hơn so với báo chí của các quốc gia phát triển trên thế giới và trong khu vực. Tuy nhiên, căn cứ vào tốc độ giảm thiểu chỉsố phát hành của các báo, tạp chí in và các số liệu điều tra về công chúng báo chí gần đây, có thể dự báo, trong khoảng hai chục năm nữa, các báo, tạp chí sẽ chuyển mạnh sang xuất bản trên mạng, trong đó nhiều báo, tạp chísẽ không còn bản in trên giấy.

    Để bàn vấn đề cách thức xuất bản trên mạng, trước hết xin được bắt đầu từ sự so sánh giữa báo và tạp chí in. Sự phân biệt giữa báo và tạp chí in cơ bản dựa trên các tiêu chí: tính chất thông tin, mục đích thông tin, ngôn ngữ, công chúng, định kỳ, hình thức xuất bản.

    Về mục đích và tính chất thông tin, trong khi báo in chủ yếu nhằm cung cấp những thông tin mới nhất, nhanh nhất, đáp ứng nhu cầu, mong muốn hằng ngày, hằng giờ của người đọc, thì tạp chí chủ yếu nhằm tới những thông tin chuyên sâu về một lĩnh vực cụ thể; những nội dung đã được nghiên cứu, phân tích, tổng kết mang tầm khái quát; những nhận định, dự báo, đánh giá có tính khái quát về các vấn đề, sự kiện, sự vật, hiện tượng; những kết quả nghiên cứu, ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ...

    Xét về tính chất thông tin được phân định theo tầng nhận thức từ biết, hiểu đến hiểu sâu sắc, thông tin của báo in chủ yếu ở tầng biết và một phần ở tầng hiểu. Nghĩa là nó cho thấy được những yếu tố có tính hình thức về thời gian, vị trí, số lượng, quymô,màu sắc... và những tính chất, đặc điểm cụ thể của sự kiện, sự vật, hiện tượng, giúp người đọc biết được sự tồn tại và bắt đầu hiểu được những tính chất ban đầu, cơ bản của sự vật, sự kiện, hiện tượng ấy. Khác với báo in, thông tin của tạp chí in phần chủ yếu nằm trong khoảng từ tầng hiểu đến tầng hiểu sâu sắc vấn đề, sự kiện, hiện tượng. Có nghĩa là, nó giúp cho người đọc hiểu được nội dung, tính chất các đặc điểm để đi đến tầng nấc cao nhất của nhận thức là nắm được bản chất của sự kiện, sự vật, hiện tượng. Phù hợp với tính chất thông tin của báo in, ngôn ngữ của nó mang đặc trưng ngôn ngữ sự kiện rõ nhất. Có nghĩa là, đó là thứ ngôn ngữ ngắn gọn, chính xác, xác định cụ thể các yếu tố hình thức, tính chất của sự kiện.

    Trong nhiều trường hợp, ngôn ngữ trong báo in còn mang tính chất mô thức, khuôn mẫu. Ví dụ rõ nhất là trong các thể tin tức, các chi tiết thông tin về thời gian (when), địa điểm xảy ra sự kiện (where), tên sự kiện (what), chủ thể sự kiện (who), nguyên do của sự kiện (why), gần như trở thành một công thức không đổi, kéo theo thói quen tiếp thu thông tin của người đọc. Đối với tạp chí, ngôn ngữ đặc trưng mang tính logic, thể hiện ở những mối quan hệ trừu tượng, những chứng cứ chặt chẽ, những nhận định, đánh giá mang tầm khái quát. Nếu báo in về cơ bản là hướng tới công chúng rộng rãi trong xã hội nhằm đáp ứng yêu cầu thông tin phổ biến chung của họ, thì công chúng của tạp chí thường hẹp hơn, có ranh giới rõ ràng hơn và hướng tới các nhóm công chúng cụ thể hơn, nhất là các tạp chí thông tin khoa học. Tuy vậy,sự phân biệt về công chúng giữa báo in và tạp chí in cũng chỉ mang ý nghĩa tương đối, dựa trên tính chất chung, khái quát nhất.

    Thực tế ở các nước phương Tây, nhiều tạp chí giải trí có chỉ số phát hành ngang với các nhật báo hàng đầu. Ngay cả mộtsố tạp chí về các vấn đề chính trị- xã hội cũng có lượng người đọc rất đông đảo, như tờ Time có trụ sở tại New York, Mỹ, thời hoàng kim nó phát hành trên 4 triệu bản ở khắp các châu lục. Định kỳ xuất bản của báo chủ yếu là hằng ngày (nhật báo), hằng tuần (tuần báo) hoặc báo thưa kỳ (tức là 2 đến 3 số mỗi tuần).

    Do yêu cầu thông tin thời sự nên hiếm khi có báo xuất bản với định kỳ dài hơn 1 tuần. Với tạp chí, định kỳ xuất bản có thể là 1 tuần, nửa tháng, 1 tháng, 2 tháng, 1 quý, thậm chí có tạp chí khoa học xuất bản 6 tháng một kỳ. Thông thường, định kỳ 1 tuần chủ yếu thuộc về các tạp chí về chính trị - xã hội hay giải trí. Về hình thức, có hai khổ báo phổ biến nhất là khổ lớn (khoảng 600 x 400 mm) và khổ nhỏ (khoảng 400 x 300 mm), bằng khoảng ½ báo khổ lớn. Trên thực tế do phụ thuộc vào kích thước của cuộn giấy sản xuất và tùy theo văn hóa của mỗi nước, quan điểm của mỗi tòa soạn, kích thước khổ báo có thể xê xích đi ít nhiều. Đặc biệt, tờ USToday của Mỹ có khổ báo không giống ai, với chiều dọc bằng khoảng gần 2 lần chiều ngang. Các báo khổ lớn của Việt Nam như: Nhân Dân, Quân đội nhân dân, Hà Nội mới, Sài Gòn Giải phóng, Công an nhân dân..., có kích thước xấp xỉ 580 x 420 mm, các báo khổ nhỏ như: Văn nghệ, Lao động, Thanh niên, Phụ nữ Việt Nam, Tuổi trẻ..., có kích thước xấp xỉ 420 x 280 mm.

    Các tạp chí bao giờ cũng có khổ nhỏ, tương tự như khổ sách, nghĩa là chiều ngang khoảng 130 đến 190 mm, chiều dọc từ 190 đến 270 mm, hiếm thấy có tạp chí nào có kích thước vượt ra ngoài khoảng đó. Các báo được trình bày theo những quy tắc, quy chuẩn được rút ra từ những kinh nghiệm hoặc những kết quả nghiên cứu về ý thích, thói quen tiếp nhận của người đọc. Mục đích quan trọng nhất của việc trình bày là làm sao cho người đọc dễ thấy, dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ những thông tin quan trọng nhất của số báo. Để đạt mục đích ấy, người ta sử dụng nhiều cách thức khác nhau như: đưa toàn bộ hoặc một phần các tin, bài quan trọng, đầu đề các bài cần quan tâm lên trang nhất;sử dụng cỡ chữ, màu sắc, đường kẻ để tạo ấn tượng; sử dụng ảnh, hình vẽ,sơ đồ để minh họa, tăng tính biểu đạt của thông tin...

    Đối với các tạp chí, cách trình bày tùy thuộc vào tính chất, yêu cầu thông tin. Các tạp chí khoa học, chính trị - xã hội thường được trình bày đơn giản, chủ yếu nhằm giúp người đọc thuận lợi trong việc tiếp thu và nhận thức nội dung vấn đề. Đối với các tạp chí giải trí, phong cách trình bày thường rất cầu kỳ, sử dụng tối đa màu sắc, các hình ảnh minh họa bắt mắt để thu hút sựchú ý của người đọc. Khi được xuất bản trên mạng, những tính chất cơ bản của báo và tạp chí in như: mục đích, tính chất của thông tin, ngôn ngữ, công chúng, nói chung vẫn được lưu giữ, không bị thay đổi. Đó là những vấn đề có tính nguyên tắc bảo đảm mối liên hệ giữa cơ quan, tổ chức báo, tạp chí với công chúng, cho dù chúng được in trên giấy hay được phát đi trên môi trường mạng.Tất nhiên, do những đặc điểm kỹ thuật- công nghệ và tính chất của môi trường mạng mà sản phẩm của báo, tạp chí trên mạng có không ít thay đổi về các yếu tố hình thức và ít nhiều cả nội dung. Đối với báo, nhất là nhật báo, những thay đổi rõ nhất là: cập nhật thông tin liên tục (không phụ thuộc định kỳ), sử dụng các video clip, mở rộng khả năng tìm hiểu mở rộng về tri thức, tra cứu thông tin, tư liệu, thiết lập các liên kết với cơ quan truyền thông khác...

    Cái khó của các báo chính là gây được sự chú ý và tạo được sự tin cậy của người đọc trong điều kiện thông tin trực tuyến trênmạng quá nhiều, cùng với đó là quá nhiều những chiêu trò để thu hút công chúng. Không làm được điều đó thì khó mà giải quyết những vấn đề tiếp theo, nhất là bài toán về quảng cáo và nguồn thu.

    Từ thực tế hoạt động, tờ The Sydney Morning Herald của Úc đã tổng kết và đưa ra 4 nguyên tắc nghiệp vụ để hướng tới sự quan tâm, tin cậy của công chúng: 1) Nội dung thông tin phải mang lại sự hứng thú cho công chúng; 2) Cách viết và trình bày rõ ràng, dễ hiểu; 3)Thông tin phải phù hợp với nhu cầu của công chúng; 4) Coi công chúng như người trong cuộc của các sự kiện. Theo những nguyên tắc đó, tờ báo đặc biệt chú ý đến việc điều tra, thăm dò ý kiến của công chúng, kiên quyết loại bỏ những tin tức vô bổ, không đưa tin từ những nguồn tin trên mạng. Báo cũng kiểm soát rất chặt chẽ, không để lọt những thông tin không chính xác, buộc thôi việc bất cứ phóng viên nào nhiều lần vi phạm tính chính xác khi đưa tin.

    Với phần lớn các tạp chí của các nước có nền báo chí phát triển trên thế giới, khi chuyển hẳn sang xuất bản trên mạng hoặc xuất bản mạng song song với bản giấy, những yếu tố cơ bản và tính chất đặc thù của báo, tạp chí giấy vẫn được duy trì ở môi trường mạng. Đó là: mục tiêu, tính chất thông tin, công chúng, ngôn ngữ... và thậm chí cả định kỳ với tính tương đối. Nói “tính tương đối” bởi định kỳ chủ yếu chỉ áp dụng đối với phần nội dung bài vở chính yếu, quan trọng nhất, còn hằng ngày vẫn cập nhật những thông tin sâu, nhận xét, bình luận hoặc các ý kiến tranh luận về các vấn đề đặt ra.

    Ví dụ, Nature là tờ tạp chí nổi tiếng về khoa học tự nhiên, trong nhóm các tạp chí khoa học được trích dẫn nhiều nhất với hệ số ảnh hưởng (IF) năm 2018 là 40,070.Các bài báo chính (article), có ý nghĩa sống còn của tạp chí, chủ yếu chỉ được cập nhật vào thứ tư hằng tuần, mỗi lần từ hơn chục bài đến khoảng 20 bài. Cũng có thể có những bài báo chính xuất hiện ở các ngày khác trong tuần, tuy nhiên số lượng rất ít. Trong khi đó, đối với những mục khác như: thờisự, tin tức và bình luận, phê bình và phân tích, nghiên cứu mới nhất,sưu tầm,sự kiện và việc làm, thì thông tin vẫn được cập nhật hằng ngày. Song các thông tin cập nhật đều tập trung vào các chủ đề mục tiêu của tạp chí, ngay cả các vấn đề thời sự cũng được đưa tin, phân tích, bình luận từ góc độ khoa học mà thôi. Đặc biệt, chất lượng hay giá trị của bài báo được đánh giá từ chính nội dung của nó mà không phân biệt là nó được đăng tải trong bản giấy hay bản điện tử. Một ví dụ khác, tờ tạp chí Newsweek, xuất bản hằng tuần trên bản in, từ 2012 bắt đầu chỉ xuất bản trên mạng.Về cơ bản,Newsweek vẫn giữ được tính chất là một tờ tạp chí chuyên sâu về chính trị - xã hội.

    Cho dù các tin bài được cập nhật hằng ngày, song nó vẫn tập trung chủ yếu cho các bài viết, phỏng vấn, bình luận, phân tích, tổng hợp, nhận định, dự báo về các vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội quan trọng ở trung tâm của thời cuộc. Hầu như không thấy bóng dáng các tin, bài lặt vặt, chạy theo thị hiếu đơn giản của người đọc. Đặc biệt, Newsweek vẫn có đưa tin hằng ngày, hằng giờ, nhưng số lượng tin cũng rất ít, tập trung vào vấn đề thời sự nhất và bao giờ cũng liên kết trực tiếp tin đó với hệ thống các tin tức tư liệu về cùng vấn đề, giúp người đọc có cái nhìn toàn diện hơn, có thểhiểu sâu sắc hơn về vấn đề, sự kiện. Ví dụ, Newsweek ngày 4 tháng 4 vừa rồi đưa tin “Hơn 100 bác sĩ, nhân viên y tế trên toàn thế giới đã tử vong trong cuộc chiến chống virus corona”.

    Mặc dù tin trên chỉ có 4 câu với chưa đến 200 từ tiếng Anh, song cùng với nó là hệ thống tư liệu với gần 5.000 từ, bao gồm tình hình công việc, những khó khăn, nguy hiểm mà các bác sỹ, nhân viên y tế trên khắp thế giới phải đương đầu, danh sách 150 bác sĩ, y sĩ, y tá, điều dưỡng viên của các nước đã tử vong trong cuộc chiến chống dịch COVID-19. Có thể nói, tin đó mang lại cho người đọc một hệ thống thông tin, tư liệu chuyên đề mà bản in giấy không bao giờ có thể làm được. Ở nước ta, như đã nói ở trên, số tạp chí có bản xuất bản mạng chưa nhiều.

    Theo số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông, trong tổng số gần 700 tạp chí các loại, mới có khoảng 100 tạp chí có xuất bản trên mạng song song với bản in giấy và 4 tờ tạp chí chuyên xuất bản trên mạng, không có bản in giấy. Quan sát các tạp chí của nước ta xuất bản trên mạng, có thể thấy phần lớn đã bám sát tôn chỉ, mục đích, cung cấp một cách có hệ thống các tri thức, kinh nghiệm về chuyên môn, nghiệp vụ của các ngành, các lĩnh vực nghề nghiệp; thông tin chuyên sâu về các chuyên ngành khoa học, các lĩnh vực đời sống chính trị, kinh tế, xã hội...

    Nhiều tạp chí đã thực sự thu hút người đọc, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn, càng đa dạng của công chúng, thể hiện qua số lượng truy cập khá lớn. Tuy nhiên, cùng với những điểm sáng,sự hữu ích, ý nghĩa tích cực của các tạp chí điện tử, cũng có thể thấy nổi lên một số vấn đề.

    Thứ nhất, phần lớn các tạp chí điện tử chưa xây dựng được hệ thống thông tin, tư liệu đủ sâu, đủ rộng và đủ sức đáp ứng được nhu cầu của người đọc. Các tin, bài của các tạp chí đưa lên mạng chủ yếu là trong tình trạng cô lập, thiếu sự liên kết một cách hệ thống chặt chẽ với các thông tin, tư liệu có cùng chủ đề, đề tài. Tình trạng này có nguyên nhân từ sự hạn chế về tài chính, thiếu đầu tư nhân lực và cũng có thể do sự hạn chế ngay trong thiết kế phần mềm.

    Thứ hai, ở mộtsố tạp chí đang duy trì song hành cả hai hình thức xuất bản trên giấy và trên mạng, còn có hiện tượng coi nhẹ chất lượng bài vở trên mạng. Thậm chí, bài vở đưa lên mạng được coi là “loại hai”. Tình trạng không quan tâm, không đầu tư cho chất lượng thông tin dẫn tới hệ quả tất yếu là những tạp chí ấy thiếu sức sống trên mạng, không được người đọc quan tâm.

    Thứ ba, trong mộtsố tạp chí điện tử có hiện tượng “báo hóa”,mô hình thông tin thiếu sự tập trung nhất quán theo tôn chỉ, mục đích. Đáng lẽ cần phải cập nhật nhanh các vấn đề mới về chuyên môn, nghiệp vụ, tập trung làm sâu sắc, phong phú hơn các nội dung chuyên sâu, đặc thù của ngành, lĩnh vực của mình, một số tạp chí điện tử đi theo hướng ngược lại, mở rộng vô nguyên tắc phạm vi thông tin, tung lên tạp chí điện tử những thông tin có xu hướng câu view, chạy theo những thị hiếu không lành mạnh nhằm lôi kéo người đọc. Có tạp chí về một lĩnh vực chuyên môn, kỹ thuật rất nghiêm túc song trên giao diện chính thấy đầy rẫy những tin, ảnh về các “hot girl”, giới showbiz trong và ngoài nước, về những vụ cưới xin, ly hôn đình đám, về xe cộ và những thú ăn chơi đắt tiền trên khắp thế giới. Rõ ràng, cách làm ấy đang làm cho tạp chí xa rời khỏi đối tượng chính mà nó phải phục vụ, đẩy nó đi theo hướng “lá cải hóa” và sẽ đến chỗ dừng chân nếu không thay đổi. 

    Thứ tư, trong một số trường hợp, các tổ chức khoa học, nghề nghiệp không chấp nhận các bài đăng tải trên tạp chí điện tử trong quá trình xem xét về chất lượng và các thể thức liên quan đến quy chuẩn chuyên môn, nghề nghiệp. Tình trạng này, một mặt phụ thuộc vào chính chất lượng các bài báo trong các tạp chí điện tử, nhưng mặt khác, đó cũng là cách đi ngược chiều với xu hướng phát triển hiện nay.

    Tóm lại, nếu chúng ta coi việc các báo, tạp chí xuất bản trên mạng là xu thế không thể khác thì vấn đề đặt ra là phải nhận thức đầy đủ, có chiến lược, chính sách đúng đắn, tạo các điều kiện tích cực để chủ động kích hoạt và thúc đẩy việc thực hiện trên thực tế. Về vấn đề này, ta đang chậm cả hơn chục năm so với các nước phát triển trên thế giới. 

    GS,TS. Tạ Ngọc Tấn - Hội đồng Lý luận Trung ương

    (Theo Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông số 4/2020)

     

    • Năm phát hành
    • Đang truy cập:160
    • Hôm nay: 4337
    • Tháng hiện tại: 39227
    • Tổng lượt truy cập: 2012859
    Địa chỉ: 36 Xuân Thủy - Cầu Giấy - Hà Nội
    Email: website@ajc.edu.vn
    Liên hệ: (84-024) 37.546.963
    Fax: (84-024) 37548949