Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp

    15/06/2019 14:44 PM


    Không chỉ là một vị Đại tướng tài ba, lừng danh thế giới, ông còn là một nhà báo lớn của nền Báo chí cách mạng Việt Nam. Ông là Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết báo, làm báo từ rất sớm trên con đường cách mạng của mình. Ông đã sử dụng báo chí như một vũ khí sắc bén, hiệu quả trong mỗi giai đoạn hoạt động cách mạng của mình. Ông sử dụng các bút danh như: Vân Đình, Hải Thanh, Hồng Nam, Chính Nghĩa... Trong bài viết này, tác giả đề cập đến Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở hai khía cạnh: Thứ nhất, Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm báo là để làm cách mạng và báo chí là vũ khí có sức công phá mạnh nhất của ông. Thứ hai, Võ Nguyên Giáp - người thầy, đồng nghiệp gần gũi của các thế hệ nhà báo Việt Nam.

    Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ảnh: Trần Định

     

    1. Làm báo là để làm cách mạng và báo chí là vũ khí có sức công phá mạnh nhất của Nhà báo - Đại tướng tài ba 

    Cũng giống như rất nhiều nhà cách mạng có tên tuổi trên thế giới và ở Việt Nam, Võ Nguyên Giáp làm báo là để làm cách mạng. Ông coi báo chí là công cụ để giác ngộ, truyền bá tư tưởng cách mạng tiến bộ trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình.

    Tháng 6/1925, nhân sự kiện Giám đốc trường Quốc học Huế đuổi một số học sinh do tham gia phong trào đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu, Võ Nguyên Giáp đã viết một bài báo bằng tiếng Pháp với tựa đề “Đả đảo tên tiểu bạo chúa trường Quốc học”. Bài viết được ông gửi đăng trên báo L’Annau ở Sài Gòn. Luật sư Phan Văn Trường khi đó làm chủ bút của tờ báo này. Ông đã phải thốt lên: “Một cây bút mới xuất hiện lần đầu ở bản xứ này, mà có giọng văn sắc sảo như giọng văn Nguyễn Ái Quốc bên Pari”.  

    Tháng 4/1927, khi tham gia bãi khoá, phản đối việc Nguyễn Chí Diểu bị đuổi học, Võ Nguyên Giáp bị chính quyền thực dân coi là “phần tử chống đối” và ông bị đuổi học. Rời khỏi trường Quốc học, ông được các nhà cách mạng giới thiệu, tiếp xúc với những tài liệu mới và bắt đầu tham gia hoạt động báo chí như một nhà báo chuyên nghiệp.

    Ngày 28/9/1929, Võ Nguyên Giáp trở thành biên dịch viên tờ Tiếng Dân ở Huế do Huỳnh Thúc Kháng làm chủ bút. Sau đó, ông có bài báo bằng tiếng Việt đầu tiên với bút danh là Vân Đình, đăng trên báo Tiếng Dân với tựa đề “Vũ trụ và tiến hoá”. Bài viết về thời cuộc lúc bấy giờ đã được ông phân tích một cách sắc xảo. Tiếp đó, ông công bố đều đặn hàng chục bài báo khác về các vấn đề chính trị - xã hội, triết học, bình luận quốc tế trong chuyên mục “Thế giới thời đàm” trên tờ báo này.

    Khi ra Bắc, tham gia giảng dạy ở trường Thăng Long - Hà Nội, Võ Nguyên Giáp vẫn tích cực tham gia viết cho các báo tiếng Việt như: Tin tức, Thế giới, Hà Thành, Thời báo, Đời nay, Ngày mới... Ngoài ra, ông còn viết bài đăng trên các tờ báo tiếng Pháp xuất bản ở Đông Dương lúc đó. Võ Nguyên Giáp nhận thấy trở ngại lớn nhất của báo chí tiếng Việt thời kỳ này đó là khó được cấp phép ra báo,  đồng thời bị kiểm duyệt ngặt nghèo, thậm chí là bị đóng cửa nhanh chóng bởi nhiều lý do không chính đáng do thực dân Pháp đặt ra. Ông đã cùng với Nguyễn Thế Rục, Phan Tư Nghĩa, Vũ Đình Huỳnh cho ra đời tờ báo bằng tiếng Pháp với tên gọi là Le Travail (Lao Động) đúng thời điểm Mặt trận Bình Dân 1936 - 1939. Nhà báo Võ Nguyên Giáp tham gia làm hầu hết các công việc từ viết, biên tập, trình bày, ấn loát, phát hành tờ Le Travail. Ông viết đủ thể loại như: xNhà báo Võ Nguyên Giáp trong thời gian làm báo Le Travail. 

    Báo Le Travail sau đó được đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Liên xứ uỷ Bắc kỳ và Bắc Trung kỳ do Nguyễn Văn Cừ làm Bí thư. Võ Nguyên Giáp đã có nhiều bài viết sắc sảo về chủ đề đời sống, tình cảnh của nông dân, bãi công và về vấn đề tự do của các tổ chức chính trị.

    Trong thời gian dạy lịch sử ở Trường Thăng Long và là sinh viên trường Luật, Võ Nguyên Giáp vẫn dành thời gian hoạt động báo chí. 

    Ngày 6/6/1936, Võ Nguyên Giáp đã cùng với giáo sư Đặng Thai Mai, Trần Huy Liệu, Hải Triều cho ra đời tờ Hồn Trẻ. Đây là tờ báo tiếng Việt đầu tiên công khai cổ động đấu tranh cho các khẩu hiệu dân sinh, dân chủ, đòi đại xá chính trị phạm, ủng hộ Mặt trận Bình dân Pháp và tập hợp nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân Việt Nam để phản ánh với phái đoàn điều tra của Chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp do Godart cầm đầu sẽ sang Đông Dương. Thời gian này, báo Hồn Trẻ được nhiều độc giả đón đọc và được nhiều người ủng hộ, góp tiền xuất bản báo. Nhà cầm quyền cai trị lúc đó vội ra lệnh đóng cửa báo Hồn Trẻ sau khi báo xuất bản được 12 số.

    Cũng thời gian này, Đảng Cộng sản Đông Dương chỉ đạo xuất bản công khai nhiều tờ báo bằng tiếng Pháp và tiếng Việt để làm công cụ đấu tranh cách mạng. Notre Voix và Đời Nay là hai tờ báo công khai của Đảng Cộng sản Đông Dương được xuất bản tại Hà Nội. Võ Nguyên Giáp là một trong số những cây bút chủ lực của Báo. Thời gian này, Báo Notre Voix đã kết nối, đăng tải loạt bài của Nguyễn Ái Quốc (bút danh bí mật là P.C.Lin) được gửi về từ Trung Quốc. 

    Ngày 24/4/1937, tại Đại hội Báo giới Bắc kỳ lần thứ nhất, Nhà báo Võ Nguyên Giáp được bầu làm Chủ tịch Uỷ ban Báo chí Bắc kỳ và Nhà báo Trần Huy Liệu được bầu làm Phó chủ tịch.

    Tháng 5/1940, Võ Nguyên Giáp và Phạm Văn Đồng được Xứ uỷ Bắc kỳ cử sang Vân Nam (Trung Quốc) hoạt động. Từ đây, nhà báo cách mạng Võ Nguyên Giáp được hoạt động cách mạng, được làm báo cũng với lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

    Cũng thời gian này, Võ Nguyên Giáp được Đảng Cộng sản Đông Dương và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc giao nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng vũ trang cho cuộc Tổng khởi nghĩa đang đến gần. Ngay sau chiến thắng đầu tiên của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, Võ Nguyên Giáp đã cho ra đời tờ báo viết tay với tên gọi là Tiếng súng reo.  

    Sau này, ông viết nhiều tác phẩm ở tầm tư tưởng chỉ đạo cho báo Việt Nam Độc lập của Mặt trận Việt Minh. Ông còn làm chủ bút, chỉ đạo biên tập 5 số đầu tiên (từ 20/6 đến 5/8/1945) của báo Nước Nam mới của Khu Giải phóng. Ngoài ra, ông còn cho ra đời tờ Quân Giải phóng của Việt Nam Giải phóng quân. Số 1 của Quân Giải phóng ra đời ngày 5/8/1945, trên báo có bài quan trọng của Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp với bút danh là Trí Dũng phê bình các cuộc chiến đấu vừa qua, đồng thời biểu dương, rút kinh nghiệm cho các cuộc chiến đấu tiếp theo. Ông viết “Phải làm thế nào mỗi lần đánh là một lần thắng cả về chính trị lẫn quân sự”. Tuy chỉ ra được 1 số trong đêm trước của cuộc Tổng khởi nghĩa, nhưng Quân Giải phóng đã có ý nghĩa động viên tích cực quân và dân ta đấu tranh vũ trang trong cao trào tiến tới Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công. 

    Sau Cách mạng tháng Tám thành công, lập nên nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà ngày 2/9/1945, Võ Nguyên Giáp được Đảng giao đảm trách nhiều nhiệm vụ quan trọng trong quân đội. Thời gian này, ông vẫn tham gia hoạt động báo chí với những bài viết quan trọng, chủ yếu là chỉ đạo các vấn đề về lĩnh vực quân sự, quốc phòng, xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng từng bước phát  triển vững mạnh.

    Đặc biệt, trong chiến dịch Điện Biên phủ, ông đã chỉ đạo và là tác giả (bút danh Chính Nghĩa) của những bài xã luận, bình luận sắc bén trên 33 số báo Quân đội nhân dân tại mặt trận. Từ các bài chỉ đạo của vị Đại tướng - Tổng tư lệnh toàn tài Võ Nguyên Giáp mà các chiến trường phối hợp hành động làm nên chiến thắng Điện Biên phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu ngày 7/5/1954.

    Tiếp đó, trong suốt chặng đường hơn 20 năm của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược để giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (1954 - 1975) và chặng đường xây dựng đất nước đổi mới và phát triển, Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp tiếp tục có nhiều bài báo sắc bén về đường lối chiến tranh, xây dựng lực lượng vũ trang, hậu phương, phương châm tác chiến để đánh thắng kẻ thù xâm lược; về công tác Đảng, công tác chính trị; về tư tưởng Hồ Chí Minh; về giáo dục, văn hoá,... Các tác phẩm báo chí của Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã bổ sung vào kho tàng lý luận và thực tiễn nghệ thuật quân sự Việt Nam cũng như nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã hội.

    2. Người thầy - đồng nghiệp gần gũi của các thế hệ nhà báo Cách mạng Việt Nam

    Trong 60 năm hoạt động cách mạng, Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn luôn gắn bó với hoạt động báo chí. Ông trực tiếp làm tất cả các khâu, công việc của một người làm báo và công việc nào cũng xuất sắc, văn - võ song toàn. Có thể nói, ông không chỉ là bậc thầy trong nghệ thuật quân sự mà còn là bậc thầy của nghệ thuật báo chí với những “trận đánh” tư tưởng - văn hoá bằng nghệ thuật tổ chức thông tin tài ba trên mặt trận báo chí. Những người làm báo cùng thời với ông, và cả những thế hệ sau đã học được từ ông ý chí, sự yêu nghề, tự học, rèn nghề báo và lấy báo chí để làm vũ khí quan trọng trên mặt trận đấu tranh tư tưởng - văn hoá.

    Năm 1991, Hội Nhà báo Việt Nam trao tặng Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp Huy chương Vì sự nghiệp Báo chí Việt Nam. Nhân dịp này, ông chia sẻ với các nhà báo: “Nghề báo là một nghệ thuật đầy hứng thú. Sau này khi đã chuyển qua công tác quân sự, tôi thấy làm một số báo cũng giống như tổ chức một trận đánh hiệp đồng. Đó là công việc tôi luôn luôn khẩn trương. Phải phát hiện kịp thời mưu đồ, thủ đoạn của giai cấp thống trị; yêu cầu, tâm lý đa dạng và thường xuyên thay đổi của bạnn đọc, nguyện vọng sâu xa của nhân dân, để biết phải làm gì”. 

    Đại tướng cho rằng, trong làm báo, tính thời gian là rất quan trọng. Có được tin sớm để đăng đã khó, nhưng khó hơn nhiều là nghệ thuật đưa vấn đề đúng lúc, như vậy tác dụng sẽ được nhân lên gấp bội.

    Theo Đại tướng, nội dung báo chí đương nhiên cần đảm bảo chính xác, chặt chẽ, nhưng hiệu quả đối với người đọc thường lại do cách diễn đạt, trình bày quyết định. Bố cục tác phẩm không hợp lý sẽ làm giảm hiệu quả của một số báo có nhiều bài hay. Những bài chính, phụ, ngắn, dài, nặng, nhẹ, phải được kết hợp hài hoà với nhau một cách hữu cơ, tạo nên sự hài hoà như những màu sắc của một tác phẩm hội hoạ, như vậy mới mang lại hứng thú cho người đọc.

    Đại tướng Võ Nguyên Giáp khuyên các nhà báo khi viết chú ý đặt tên cho bài báo. Theo ông, đặt tên cho bài báo rất khó. Ông thường phải mất nhiều thời gian cân nhắc, tìm những kiểu chữ thích hợp trình bày cho đầu đề một bài báo chỉ vài ba dòng. Dòng thứ hai thường quan trọng nhất, nhưng các dòng khác không thể coi nhẹ, vì phải góp phần tạo nên một chỉnh thể. Về trình bày mặt báo, ông cho rằng, những kiểu chữ lớn, nhỏ, béo, gầy, đứng hoặc nghiêng... đều có vai trò và hiệu lực riêng của nó trên trang báo mà người làm báo không thể không biết tới. Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho rằng, nghề làm báo hao tâm, tổn trí, gian khổ, nhưng người làm báo được đền bù xứng đáng là niềm vui khi thấy tác dụng và hiệu quả của tờ báo trong đông đảo bạn đọc.  

    Quan điểm làm báo của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là gần dân. Ông cho rằng, làm báo là phải phản ánh kịp thời, chân thật ý nguyện của nhân dân. Văn phong bài viết phải trong sáng, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ. 

    Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp xem viết báo như một nghĩa vụ và trách nhiệm của người chiến sĩ cách mạng. Với tác phong nhanh nhẹn, cẩn trọng, cần mẫn, những tác phẩm của Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn được độc giả đón đọc và mang lại hiệu quả xã hội tích cực.

    Trong suốt thời kỳ Mặt trận bình dân, Nhà báo Võ Nguyên Giáp đã đảm nhiệm hầu hết các khâu của nghề báo, như viết xã luận, thời đàm nghị luận, phóng sự, điều tra, biên tập, duyệt bài, sắp xếp nội dung, trình bày báo, đưa nhà in, sửa bản in thử, phát hành... Có buổi, ông ngồi từ 6 giờ chiều ngày hôm trước đến 6 giờ sáng ngày hôm sau viết và trình bày xong cả một số báo để kịp đưa xuống nhà in rồi vẫn lên lớp ở trường Thăng Long như bình thường. Hay có lần, nghe tin có cuộc bãi công lớn của công nhân vùng mỏ, Nhà báo Võ Nguyên Giáp đạp xe gần 200 ki lô mét từ Hà Nội về Cẩm Phả để viết bài. Những bài báo này đã gây sự chú ý của dư luận trong nước và cả ở Pháp lúc bấy giờ.  

    Với các thế hệ nhà báo trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và cả trong những năm hoà bình, xây dựng đất nước đều không thể quên được hình ảnh gần gũi khi phỏng vấn hoặc hoạt động báo chí cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Với phong cách tự tin, hóm hỉnh, Đại tướng đã không ít lần làm cho các nhà báo của các hãng thông tấn báo chí phương Tây như Reuter, UPI, AFP.. mến phục bởi ông không chỉ là một vị Tướng tài ba mà còn là “nguồn” cung cấp tư liệu sống động, quý giá để các nhà báo sáng tạo các tác phẩm báo chí thành công.

    Nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Đại tá Trần Hồng – phóng viên báo Quân đội nhân dân là một trong số ít nhà báo gần gũi và có nhiều tác phẩm ảnh về Nhà báo - Đại tướng Tổng tư lệnh kính yêu Võ Nguyên Giáp. Ông kể, trong đời thường, Đại tướng có hai sở thích là chụp ảnh và chơi đàn piano. Chiếc máy ảnh ông vẫn luôn mang theo trong nhiều lần đi chiến dịch hay trên mọi nẻo đường công tác. Với Đại tướng, mỗi bức ảnh là một niềm vui. 

    Nhà báo Xuân Lan có một kỷ niệm đẹp, sâu sắc, gần gũi với Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đó là năm 1985, tỉnh Nghệ - Tĩnh tổ chức Đại hội Đại biểu Đảng bộ khoá X. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được mời về dự. Giờ giải lao, cán bộ lãnh đạo tỉnh và đoàn đại biểu lực lượng vũ trang, đại biểu huyện Thanh Chương chụp ảnh chung với Đại tướng. Sau khi chụp chung xong, Đại tướng nói to: “Các nhà báo đâu! Tất cả lại đây chụp ảnh!”. Sau khi chụp ảnh chung với các nhà báo, Đại tướng bất ngờ nói: “Để tôi chụp cho các nhà báo!”. Vừa nói, Đại tướng vừa cầm chiếc máy ảnh hiệu Pentax của nhà báo Trần Hợi rồi ngồi xuống với thao tác chụp ảnh rất chuyên nghiệp. Lúc đó, nhà báo Xuân Lan đã nhanh chóng chớp được khoảng khắc tuyệt vời này. Sau đó bức ảnh được đăng trên báo Lao động Nghệ An số 829, ra ngày 10/10/2013. Bức ảnh đã gây xúc động cho báo giới Việt Nam về hình ảnh gần gũi, giản dị của Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp kính yêu.  

    Tháng 10/1994, Nhà báo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đến thăm Học viện Báo chí và Tuyên truyền - nơi đào tạo đội ngũ cán bộ báo chí - tư tưởng, lý luận hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta. Tại đây, Đại tướng đã đánh giá cao vai trò của báo chí và hoạt động đào tạo báo chí nói chung, của Học viện nói riêng. Ông chia sẻ với lãnh đạo, cán bộ, giảng viên, học viên, sinh viên Nhà trường về nghề báo từ kinh nghiệm của ông và căn dặn thầy và trò báo chí ra sức rèn nghề để đào tạo được các nhà báo giỏi cung cấp cho đất nước. 

    Tóm lại, Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một nhà báo lớn của nền Báo chí Cách mạng Việt Nam. Cả cuộc đời của ông bên cạnh sự nghiệp chính trị, cách mạng, ông luôn gắn bó với sự nghiệp báo chí, bởi, với ông làm báo là để là cách mạng và báo chí là vũ khí có sức mạnh to lớn để chiến thắng kẻ thù. Cùng với việc tổ chức các trận đánh thành công, lững lẫy năm châu, chấn động địa cầu trong vai trò Đại tướng Tổng tư lệnh, ông còn là một nhà báo lớn, gần gũi với các thế hệ nhà báo cách mạng Việt Nam. Ông đã có công tập hợp, bồi dưỡng cho cách mạng một “binh chủng báo chí” để sẵn sàng chiến thắng trên mặt trận tư tưởng - văn hoá.

    ---------------------------------------
    Tài liệu tham khảo
    1. Quân Anh (2013), Khoảnh khắc đặc biệt: Đại tướng chụp ảnh cho các nhà báo, http://soha.vn
    2. Ngô Anh (2016), Đại tướng - Nhà báo cách mạng Võ Nguyên Giáp, http://baotintuc.vn
    3. Ngô Vương Anh (2018), Hai chặng đường quan trọng của nhà báo cách mạng Võ Nguyên Giáp, http://baothuathienhue.vn
    4. Trần Hồng - Ngô Danh (2018), Nhà báo Võ Nguyên Giáp, http://hovuvovietnam.com
    5. Học viện Báo chí và Tuyên truyền (2012), 50 năm xây dựng và phát triển, Nxb. Chính trị - Hành chính, Hà Nội 
    6. Thảo Nguyên (2013), Nhà báo Võ Nguyên Giáp với tờ “Hồn Trẻ”, http://qdnd.vn
    7. Nguyễn Xuân Lương (2017), Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà báo của nhân dân, http://nguoilambao.vn
    8. Nguyễn Thành (2005), Hoạt động báo chí của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Nxb. Lý luận chính trị, Hà Nội  

     

    PGS,TS. Hà Huy Phượng
    Trưởng khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền
    (Bài đăng trên Tạp chí Văn Hiến, Số tháng 1/2019, Tạp chí điện tử Vanhien.vn)

    • Năm phát hành
    • Đang truy cập:39
    • Hôm nay: 913
    • Tháng hiện tại: 82024
    • Tổng lượt truy cập: 1257900
    Địa chỉ: 36 Xuân Thủy - Cầu Giấy - Hà Nội
    Email: website@ajc.edu.vn
    Liên hệ: (84-024) 37.546.963
    Fax: (84-024) 37548949