PGS, TS Phạm Ngọc Trung: “Sự phát triền kinh tế đã và đang tác động đến phong tục tập quán truyền thống”

    06/05/2019 09:10 AM


    Miền Trung là mảnh đất có bề dày lịch sử lâu đời, đây cũng là nơi có nền văn hóa đa dạng, phong phú, cần được bảo tồn. Xoay quanh vấn đề gìn giữ phong tục tập quán truyền thống của miền Trung, sinh viên Đình Sơn (Lớp Báo K35) đã có cuộc trao đổi với PGS,TS Phạm Ngọc Trung, Giảng viên cao cấp ngành Văn hóa học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

    Thưa ông, dải đất miền Trung có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời. Đây cũng là nơi có bề dày lịch sử văn hóa với nhiều phong tục tập quán đa dạng, đặc sắc của mỗi địa phương.Tuy nhiên, ngày nay, có nhiều nét văn hóa đang dần mai một, như tục chúc Tết bằng hát sắc bùa của người Hà Tĩnh, Quảng Nam, hay tục lệ tìm bạn đời qua nhạc cụ truyền thống như đàn môi, đàn trơ bon của người Mã Liềng ở Quảng Bình… Là một người từng công tác trong ngành văn hóa lâu năm và giảng dạy về văn hóa, thầy có suy nghĩ gì khi những nét văn hóa đẹp ấy đang dần bị mất đi?

    PGS,TS Phạm Ngọc Trung: Nhìn chung, bối cảnh lịch sử của Việt Nam trong vòng khoảng 1 thế kỷ qua và đặc biệt là trong 30 năm trở lại đây, đang diễn ra một quá trình biến đổi rất lớn, trên quy mô cả nước, trong đó, các tỉnh miền Trung cũng bị ảnh hưởng nhiều. Đấy chính là quá trình tiến từ nông thôn lên thành thị. Đấy là quá trình từ nông nghiệp sang lĩnh vực công nghiệp. Với một tốc độ phát triển về kinh tế, với một quá trình thay đổi về nhận thức, về cách sinh hoạt, thay đổi về cuộc sống, đã và đang tác động , ảnh hưởng đến những phong tục tập quán truyền thống của người dân. Và sự biến đổi đó là tất yếu. Chỉ có điều trong quá trình đi lên hiện đại hóa hay đô thị hóa, phải cố gắng lựa chọn, sàng lọc, giữ lại những truyền thống đó như thế nào. Các nước trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc, hay Châu Âu đều phải trải qua những thời kỳ như vậy, và họ cũng phải dần có nhiều biện pháp để bảo tồn những phong tục mang đậm truyền thống bản sắc văn hóa dân tộc song song với việc thích ứng với môi trường hội nhập thế giới thì mới phát triển được. 

    PGS,TS Phạm Ngọc Trung, Giảng viên cao cấp Học viện Báo chí và Tuyên truyền

    Ông có thể chỉ ra một số nguyên nhân dẫn đến những phong tục tập truyền thống ấy hiện nay đang dần bị mai một?

     PGS ,TS Phạm Ngọc Trung: Trước hết đấy là vấn đề kinh tế, xã hội, tiếp đến là sự công nghiệp hóa hiện đại hóa, đô thị hóa. Còn một điểm nữa là quá trình biến đổi đó, các khu vực miền Trung đặc biệt là Bắc Trung bộ đang tiềm ẩn những dư địa phát triển của nó, cả về mặt kinh tế cả về văn hóa xã hội. Đây là nơi có nhiều tài nguyên khoáng sản, nguồn nhân lực dồi dào. Tuy nhiên với sự phát triển nhanh như vậy, đòi hỏi cán bộ quản lý mảng văn hóa ở các địa phương phải nhận thức như thế nào, lựa chọn phương thức nào để bảo tồn những giá trị văn hóa của cộng đồng dân cư ở từng địa phương, đấy là vấn đề quan trọng. Bởi hiện nay, chúng ta thấy có nhiều cán bộ làm công tác văn hóa nhưng có khi chưa hiểu sâu về văn hóa. Ngược lại, cũng có người có chuyên môn về văn hóa nhưng lại không được tuyển dụng vào đúng vị trí. Ngoài ra, cần có kinh phí để duy trì, đồng thời hỗ trợ người dân bảo tồn những phong tục ấy. Bởi vì trước đây, theo lối sống tự nhiên, người dân tự lao động sản xuất, nhưng bây giờ, trước sức ép của lối sống hiện đại , họ còn phải tính đến việc duy trì cuộc sống. Mặc dù nhà nước rất quan tâm, vẫn có những khoản kinh phí, vẫn có nguồn nhân lực nhất định. Tuy nhiên, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu để giữ gìn hiểu quả hơn những phong tục tập quán đó.

    Có ý kiến cho rằng: “sự mai một của những nét văn hóa ấy, nguyên nhân một phần là do tác động vật chất của nền kinh tế hiện đại. Phần khác là do giới trẻ ngày nay bị ảnh hưởng quá nhiều bởi nền văn hóa ngoại lai, nên họ chẳng mấy mặn mà đến những nét văn hóa truyền thống của chính địa phương họ”.Để giới trẻ , đặc biệt là những bạn trẻ sinh ra và lớn lên ở miền Trung có thể hiểu và quan tâm hơn đến những phong tục tập quán, những nét văn hóa truyền thống đặc sắc của quê hương miền Trung, chúng ta cần phải có những biện pháp gì, thưa ông?

    PGS,TS Phạm Ngọc Trung : Nếu chúng ta chỉ dùng giải pháp  tuyên truyền chung chung, giáo dục theo tính chất lý thuyết suông về việc giữ gìn ,bảo tồn phong tục tập quán thì có lẽ nó chỉ tác động đến một phần nào đó tới thế hệ trẻ mà thôi. Bên cạnh việc đưa vào giảng dạy những kiến thức văn hóa ở nhà trường, thì chúng ta còn phải biết  sử dụng thành tựu công nghệ và các phương tiện truyền thông hiện đại để góp phần giữ gìn văn góa truyền thống. Thanh niên thời nay không chỉ ở miền Trung, mà còn ở các vùng miền núi nhưng Tây Bắc, Tây Nguyên…người ta cũng sử dụng thông thạo điện thoại thông minh, mạng xã hội…. Chúng ta có thể xây dựng những ứng dụng, chương trình, hay diễn đàn về văn hóa trên những nền tảng đó. Đấy là một trong những cách thức để bảo tồn truyền thống văn hóa tốt, và hiệu quả cao hơn so với phương pháp truyền thống.

     Một số phong tục tập quán truyền thống ngày nay có sự biến đổi .Ví dụ như  trong hôn nhân của một số đồng bào dân tộc miền núi bắc Trung bộ, thay vì tặng nhau vòng bạc, chuỗi cườm, thì ngày nay đã xuất hiện các trang sức đắt tiền như vàng,bạc, đồng hồ, kẹp tóc…. Thầy có ý kiến gì về vấn đề này?

    PGS,TS Phạm Ngọc Trung : Theo tôi, với cuộc sống hiện đại, các đôi vợ chổng trẻ ngày nay cũng có những nhu cầu cuộc sống hiện tại của họ. Tùy theo quan niệm của từng gia đình và từng nhóm người mà việc vận dụng những phong tục tập quán. Cũng có nhiều người vẫn hoàn toàn theo phong tục cưới hỏi truyền thống, nhưng cũng có những người tân tiến, thậm chí ở một số nơi họ không mặc quần áo cưới dân tộc, mà thay vào đó là com lê, ca vát, váy cưới… Rõ ràng, giữa truyền thống và hiện đại đang có những bước biến đổi, nhưng cũng có sự nối tiếp nhau.  Vấn đề là phải hài hòa, không nên quên hoàn toàn quá khứ học theo hiện đại. Nếu như đời sống ở đấy phát triển, kinh tế phát triển, rõ ràng quan niệm số của người dân sẽ thay đổi. Tuy nhiên nếu như họ đang sống ở những nơi điều kiện sống gặp nhiều khó khăn, thì họ cũng sẽ thích ứng với điều kiện và hoàn cảnh sống. Việc này rất cần có sự đinh hướng của chủ gia đình. Hoặc các cơ quan địa phương hướng dẫn họ tổ chức lễ nghi cưới hỏi cho phù hợp, tùy theo hoàn cảnh kinh tế và điều kiện làm việc thì sẽ tốt hơn. Nếu sống ở vùng dân tộc nghèo nàn, cứ đòi cưới phải có vàng, bạc, đồng hồ, … thì rõ ràng đây sẽ là một gánh nặng cho gia đình cô dâu chú rể

     Miền Trung là mảnh đất hình thành từ lâu đời. Đây cũng là nơi có nét văn hóa truyền thống đa dạng. Mỗi địa phương lai có một phong tục, một nét văn hóa đặc trưng riêng, tất cả  tạo thành một “khối di sản” đồ sộ về văn hóa.Vậy chúng ta, đặc biệt là các cơ quan chức năng cần phải có biện pháp bảo tồn như thế nào để giữ gìn được “khối di sản” ấy không bị mai một?

    PGS,TS Phạm Ngọc Trung:  Muốn duy trì những nét văn hóa truyền thống , trong đó có phong tục tập quán,  chúng ta cần phải  có một chiến lược cụ thể, rõ ràng, và phải gắn nó với cuộc sống, để nó hòa nhập với không gian sinh hoạt văn hóa của người dân thì mới có sức sống và không bị mai một. bên cạnh đó , nếu chúng ta không tuyên truyền, quảng bá, giáo dục, đồng thời hỗ trợ cho các địa phương để thực hiện công tác bảo tồn thì rõ ràng “khối di sản” ấy cũng sẽ dần cũng sẽ mất đi. Hiện nay,  đã có những đề án của các tỉnh, thành phố, hay những đề tài khoa học  để bảo tồn những phong tục tập quán, những nét văn hóa truyền thống của đồng bào miền Trung. Nhưng từ đề án hay đề tài áp dụng vào cuộc sống như thế nào thì đấy lại tùy thuộc vào chính quyền và nhân dân địa phương, nơi có những phong tục tập quán đó hiểu biết và vận dụng nó ra sao.

    Để bảo tồn được những nét văn  hóa ấy bên cạnh sự có lời nhắn nhủ gì đối với một bộ phận các bạn những người đang bị ảnh hưởng khá bởi sự du nhập của các yếu tố văn hóa ngoại lai, và đang dần lãng quên đi nét văn hóa truyền thống của quê hương?

    PGS,TS Phạm Ngọc Trung: Tôi muốn nhắn nhủ với các bạn rằng, có quá khứ mới có hiện tại, muốn tiến tới cuộc sống theo những quy chuẩn mới thì phải trên nền tảng những quy chuẩn cũ. Vì vậy,chúng ta đừng quên quá khứ, đừng quay lưng lại với quá khứ. Hãy tôn trong , bảo tồn, giữ gìn những nét văn hóa truyền thống trên bước đường chúng ta đang hội nhập với thế giới. Thế giới họ chỉ biết đến và tôn trọng chúng ta khi chúng ta có những gì tạo nên sự bản sắc riêng biệt, truyền thống cha ông chúng ta để lại mà thôi. Nếu để nền văn hóa ngoại lai ảnh hưởng quá nhiều thì nền văn hóa của chúng ta sẽ trở nên mờ nhạt và chúng ta không còn là một dân tộc  có truyền thống văn hóa độc đáo, mang bản sắc riêng trong “con mắt” bạn bè thế giới nữa.         

    Xin cảm ơn PGS,TS vì cuộc phỏng vấn này!

                                                                                     Đình Sơn (Lớp Báo K35)

     

     

     

     

    • Năm phát hành
    • Đang truy cập:36
    • Hôm nay: 300
    • Tháng hiện tại: 86745
    • Tổng lượt truy cập: 787080
    Địa chỉ: 36 Xuân Thủy - Cầu Giấy - Hà Nội
    Email: website@ajc.edu.vn
    Liên hệ: (84-024) 37.546.963
    Fax: (84-024) 37548949